Altın Neden Kuvarsın İçinde Bulunur? Kimyası Basitçe

Deneyimli arayıcılara altını nerede aramak gerektiğini sorarsanız büyük ihtimalle "kuvarsı takip et" cevabını alırsınız. Bu sağlam bir tavsiyedir ama önemli bir şartı var: Kuvarsın büyük çoğunluğunda hiç altın yoktur. İkisinin neden sık sık birlikte görüldüğünü anlamak, umut verici bir damarı değersiz olandan ayırmayı da kolaylaştırır.

Aynı su, aynı yolculuk

Altın ve kuvars, yerin derinliklerindeki çatlaklarda dolaşan aynı sıcak ve mineralce zengin suyla taşınır. Jeologlar buna hidrotermal çözelti der. Derinde, yüksek sıcaklık ve basınç altında bu su şaşırtıcı miktarda çözünmüş silis, yani kuvarsın hammaddesini taşıyabilir. Çok küçük miktarlarda altın da taşıyabilir.

Altın suda serbest metal olarak dolaşmaz. Başta kükürt olmak üzere başka kimyasallarla bağ kurarak taşınır. Kükürdü, altını çözünmüş halde tutan bir taksi gibi düşünebilirsiniz. Koşullar sabit kaldığı sürece hem altın hem silis çözeltide kalır.

Aynı tetikleyici, aynı an

Çözelti yeni bir ortama girdiğinde her şey değişir. Bu genellikle bir fayın kaymasıyla yeni açılan bir çatlaktır. Aynı anda üç şey olur:

1. Basınç aniden düşer, çözelti kaynayabilir.
2. Sıcaklık azalır, çünkü çözelti daha soğuk kayaçlara doğru yükselir.
3. Kimya değişir, çünkü çözelti çatlağın duvarlarıyla tepkimeye girer.

Silisin çözünürlüğü soğuma ve basınç kaybıyla hızla düşer, böylece kuvars çatlağı doldurmaya başlar. Aynı anda kaynama ve kimyasal tepkimeler altını tutan kükürdü ortadan kaldırır. Taksisini kaybeden altın çöker ve büyüyen kuvarsın içinde hapsolur.

Yani altın kuvarsa çekilmez. İkisi aynı araçla yolculuk eder ve aynı durakta iner. Sürecin tamamı altın nasıl oluşur rehberimizde.

Kuvarsın çoğu neden boştur?

Kuvars yer kabuğundaki en yaygın minerallerden biridir. Silisçe zengin su hemen her yerde kayaçların içinden geçer, ama altın taşıyan çözeltiler nadirdir. Bir kuvars damarı size yalnızca oradan bir zamanlar sıcak su geçtiğini söyler.

Boş kuvarsa İngilizcede bull quartz denir: süt beyazı, masif ve camsı görünür, yüzeyleri temizdir ve içinde başka pek bir şey yoktur.

Altın taşıyan kuvars nasıl görünür?

Hiçbir özellik altını garanti etmez, ama şunlar bir damara daha dikkatli bakmaya değer olduğunu gösterir:

• Pas lekeleri, kahverengi ve turuncu alanlar. Pirit gibi sülfürler bozunarak demir oksitlere dönüşür. Altın çoğu zaman bu sülfürlerle birlikte taşınmıştır.
• Kutu dokusu ve boşluklar. Paslı, petek gibi duvarlı küçük delikler, sülfür kristallerinin çürüyüp gittiği yerlerdir.
• Bantlanma. İnce paralel katmanlar damarın defalarca açılıp yeniden dolduğunu gösterir.
• Gri ya da koyu çizgiler. İnce taneli sülfürler kuvarsa gri veya mavimsi bir ton verebilir.
• Bağlam. Eski maden işletmelerinin yakınındaki bir damar, hiçbir iz olmayan bir yerdekinden daha umut vericidir.

Kuvarsta sarı bir şey görürseniz heyecanlanmadan önce test edin. Pirit ile altın farkı rehberimizde yedi hızlı kontrol var.

Altınlı kuvars damarları nerede oluşur?

• Orojenik yataklar: Dağ oluşumu sırasında, büyük faylar boyunca. Avustralya'nın Victoria eyaleti ve Kaliforniya'nın Mother Lode kuşağı klasik örneklerdir. Ayrıntılar orojenik altın yatakları yazımızda.
• Epitermal yataklar: Volkanik alanlarda yüzeye yakın sıcak su sistemlerinde. Kuvarsları genellikle ince bantlıdır ve bazen akik gibi görünür. İzmir'deki Ovacık ve Efemçukuru bu türdendir. Bkz. epitermal altın yatakları.
• Porfiri sistemleri: Soğuyan bir magmanın çevresinde, kayaca yayılmış çok sayıda ince kuvars damarcığı.

Kuvars damarlarından dere altınına

Derelerdeki altının çoğu kuvars damarlarından gelir. Damarlar yüzeye çıktığında aşınma onları parçalar. Kuvars sağlamdır ama hafiftir, bu yüzden dere boyunca yuvarlanır. Altın ondan yaklaşık yedi kat daha yoğun olduğu için hızla çöker.

Derede, özellikle paslı kuvars çakılları görmek bu yüzden önemli bir ipucudur. Tavada ağır siyah kumla birlikte düşünüldüğünde, eski arayıcıların okuduğu hikâyenin aynısını okursunuz.

Kuvarstaki altını nasıl çıkarırsınız?

Koleksiyoncular çoğu zaman altını kuvarsın içinde bırakır, çünkü güzel bir kuvarslı altın örneği yalnızca altından daha değerli olabilir. Cevherden altın çıkarmak ise kayacın toz haline getirilip yerçekimiyle ayrılmasını gerektirir.

Cıva ve siyanür kullanan yöntemlerden kesinlikle uzak durun. İkisi de zehirlidir, suya ve toprağa kalıcı zarar verir. Türkiye'de altın içeren cevherin işlenmesi zaten maden ruhsatı ve çevre izinleri gerektiren bir faaliyettir.