Pirit ile Altın Farkı: Ayırt Etmenin 7 Basit Yolu
Pirit, yani "aptal altını" pek çok kişiyi yanıltır. Gölge testinden çizgi testine kadar yedi hızlı yöntemle elinizdekinin altın mı, pirit mi, kalkopirit mi yoksa mika mı olduğunu birkaç dakikada anlayabilirsiniz.
Bu sayfada
Taşlarla vakit geçiren hemen herkes bir gün parlak sarı bir şey bulup "acaba?" diye düşünür. Çoğu zaman bu, halk arasında "aptal altını" denen pirittir. İyi haber şu ki altın ve pirit birbirinden çok farklı davranır. Bir çakı, sırsız bir fayans parçası ve biraz gölgeyle ikisini kolayca ayırt edebilirsiniz.
Altın ve pirit bir bakışta
| Özellik | Altın | Pirit | Kalkopirit |
|---|---|---|---|
| Renk | Sıcak, tereyağı sarısı; güneşte de gölgede de aynı | Soluk, pirinç sarısı | Pirinç sarısı, çoğu zaman mavi-mor bir donukluk |
| Çizgi rengi (toz rengi) | Altın sarısı | Yeşilimsi siyah ile kahverengimsi siyah | Yeşilimsi siyah |
| Sertlik (Mohs) | 2,5 ile 3, yumuşak | 6 ile 6,5, sert | 3,5 ile 4 |
| İğneye tepkisi | Göçer veya bükülür | İğne kayar | Çizilir, koyu toz bırakır |
| Ağırlık | Çok ağır (sudan yaklaşık 19 kat) | Orta (sudan yaklaşık 5 kat) | Orta (sudan yaklaşık 4 kat) |
| Şekil | Yuvarlak pullar, taneler, teller | Keskin küpler, yüzeylerinde ince çizgiler | Düzensiz kütleler, nadiren kristal |
| Çekiç altında | Yassılaşır | Paramparça olur | Ufalanır |
1. Gölge testi
Taneyi güneşe tutun, sonra elinizin gölgesine gelecek şekilde çevirin. Altın her açıdan aynı koyu sarı rengini korur, çünkü renk metalin kendisinden gelir. Pirit ve mika ise yalnızca ışık belirli bir açıyla vurduğunda parlar; gölgede mat ya da koyu görünür.
Tavada ilk yapılan test genellikle budur, çünkü iki saniye sürer ve hiçbir alet gerektirmez.
2. Çizgi testi
Minerali sırsız bir seramik fayansın arka yüzüne bastırarak sürtün. Geride bıraktığı tozun rengine çizgi rengi denir ve örneğin kendi renginden çok daha güvenilirdir.
- Altın altın sarısı bir çizgi bırakır.
- Pirit ve kalkopirit yeşilimsi siyah bir çizgi bırakır.
Örnek çok küçükse, taneyi kaybetmemek için bu testi atlayıp iğne testini kullanabilirsiniz.
3. İğne veya çakı testi
Altın yumuşaktır. Bir iğne ya da çakı ucuyla bastırdığınızda kurşun gibi göçer, bükülür veya kesilir. Pirit çelikten serttir; uç yüzeyde kayar ve iz bırakmaz. Kalkopirit ikisinin arasındadır: çakı onu çizer, ancak çizik temiz bir kesik yerine koyu bir toza dönüşür.
4. Çekiç testi
Bu test yalnızca kaybetmeyi göze aldığınız örnekler içindir. Taneyi sert bir yüzeye koyup hafifçe vurun. Altın küçük bir para gibi yassılaşır. Pirit keskin parçalara ayrılır; yeni kırılmış pirit çoğu zaman hafif bir kükürt kokusu, yani yanmış kibrit ya da çürük yumurta kokusu verir.
5. Tavadaki ağırlık
Altın, bir derede bulabileceğiniz her şeyden çok daha ağırdır. Gerçek altın tavada hemen dibe çöker ve ne kadar çalkalarsanız çalkalayın dipte kalır. Pirit siyah kumla birlikte hareket eder, mika pulları ise en hafif malzemeyle birlikte tavadan akıp gider.
6. Kristal şekli
Pirit çoğunlukla keskin küpler halinde büyür; yüzeylerinde bazen birbirine paralel ince çizgiler görülür. Altın sahada neredeyse hiç düzgün kristal yüzeyi göstermez. Dere altını genellikle yuvarlak, yassı ya da düzensizdir; kuvars içindeki altın ise düzensiz noktalar, teller veya yaprak şekilleri halinde görülür.
Temiz bir küp görüyorsanız, elinizdeki neredeyse kesinlikle pirittir.
7. Nerede bulduğunuz
Bulunduğu ortam da ipucu verir. Altın pulları genellikle siyah kumla birlikte dere çakıllarında ya da kuvars damarlarının içinde bulunur. Pirit ise arduvaz, şeyl ve kömür dahil pek çok kayaç türünde son derece yaygındır ve çoğu zaman kayacın her yerine dağılmış parlak kristaller halinde görülür. Her tarafı sarı kristallerle parlayan bir taşın altından çok pirit olma ihtimali yüksektir.
Mikayı unutmayın
Aşınmış mika, özellikle biyotit, altın rengine döner ve sığ suda ışığı yakalar. Derede oldukça ikna edici görünebilir. Elinize aldığınızda ise hemen belli olur: kâğıt kadar incedir, çok hafiftir ve dokunduğunuzda ufalanır ya da suda yüzer. Altın pulları ağırdır ve yerinden kıpırdamaz.
Pirit, yakında altın olduğunu gösterir mi?
Bazen. Pirit ve altın aynı sıcak çözeltilerden oluşabilir ve bazı yataklarda altın, pirit tanelerinin içinde gözle görülemeyecek kadar küçük parçacıklar halinde bulunur. Maden şirketlerinin piritçe zengin kayaçları laboratuvarda analiz ettirmesinin nedeni budur. Hobi amaçlı bakan biri için pirit tek başına bir anlam taşımaz; ancak bilinen eski altın işletmelerinin yakınında kuvars içinde pirit görmek not edilmeye değer bir bilgidir.
Sahada hızlı kontrol sırası
- Sarı bir şey gördüğünüz anda gölge testini yapın.
- Hâlâ umut verici görünüyorsa iğneyle bastırın. Altın göçer, pirit göçmez.
- Daha büyük örneklerde sırsız fayans üzerinde çizgi testi yapın.
- Testleri geçen her şeyi küçük bir şişede saklayın ve daha sonra bilinen bir altın örneğiyle karşılaştırın.
Kayaç içinde kayda değer miktarda altın bulduğunuzu düşünüyorsanız, bir analiz laboratuvarı bunu doğrulayıp içeriğini kesin olarak ölçebilir. Türkiye'de altın içeren bir alan için arama ve işletme faaliyetlerinin ruhsata bağlı olduğunu da unutmayın.